Supplementler, Gıda Takviyeleri, Besin Destekleri

Supplementler, Gıda Takviyeleri, Besin Destekleri

BESİN DESTEKLERİ (SUPPLEMENTLER) NEDİR?

 

Besin destekleri insan ve hayvanlarda dışarıdan ek olarak alınan, hastalık ve yetersiz beslenme gibi durumlarda meydana gelen eksikliklerin temin edilmesi için kullanılan maddelerdir. Sağlık bakanlığı besin desteklerini vitamin ve minerallerin yüksek dozlarda hap, şurup, kapsül şeklinde kullanılabilen formlar olarak tanımlamıştır ancak yeterli ve dengeli bir beslenmede besin desteklerinin kullanımına gerek olmadığını vurgulamaktadır. Sporcular besin desteklerini performans arttırmak, protein sentezini desteklemek, yağ oranını dengelemek amaçları ile kullanılırlar. ZMA (çinko, magnezyum, vitamin B6) gibi vitamin-mineral kompleksi, kreatin, aminoasit karışımları, L-karnitin, L-glutamin, konjuge linoleik asit (CLA) en sık kullanılan besin destekleridir. Araştırmalar pek çok besin desteğinin performans ve sporcu sağlığı üzerine olan etkilerini tam olarak açıklanmakta yetersiz kalmıştır. Performans ve kas kütlesi artırıcı gibi olumlu fizyolojik etkileri olduğu düşünülen besin desteklerinin aynı zamanda kanser, sıvı kaybı (dehidratasyon) gibi olumsuz etkilerinin de olabileceği belirtilmiştir. Günümüzde sporcular arasında gittikçe popülerleşen ürünlerin olası olumsuz yönleri göz önünde bulundurulmalı ve doktor ya da beslenme uzmanlarına danışılmadan kullanılmamalıdır.

Sporcuların en sık kullandığı desteklerden olan aminoasitlerin en çok tercih edilenleri; arjinin, ornitin, lisin, dallı zincirli aminoasitler (DZAA/BCAA), kompleks aminoasitler ve glutamindir. Besin desteklerini; kas geliştirici besin destekleri, kilo vermeyi sağlayan besin destekleri ve performans attırıcı besin destekleri olmak üzere 3 sınıfa ayırabiliriz. Bu sınıfları biraz daha açacak olursak;

  • Kas geliştirici besin destekleri; kreatin, protein, beta-hidroksi-beta-metilbütirat (HMB), dallı zincirli aminoasitler (valin, löysin, izolöysin) ve dışardan alınması gereken (elzem) aminoasitlerdir. İnsan vücunda 20 tane aminoasit bulunur bunların 8 tanesi elzem aminoasitlerdir. Bunlar Löysin, lizin, izolöysin, valin, metionin, fanilalanin, treonin, triptofan aminoasitleridir.
  • Kilo vermeyi sağlayan besin destekleri; Amerikan Birleşik Devletleri’nin Sağlık bakanlığı’na bağlı olan diyet eklentileri, ilaç ve gıdadan sorumlu büro olan FDA tarafından yasaklanmış Efedra

(Orta Asya’da yetişen, sürekli yeşil kalan ve ağustos ayında zehirli, kırmızı ve etli çiçek açan bir bitkidir), salisan, kafein içeren yağ yakıcı besin destekleri, yüksek posalı diyetler, kalsiyum, yeşil çay özütü, konjuge linoleik asit (CLA) lerdir.

  • Performans arttırıcı besin destekleri; kreatin, su ve spor içecekleri, sodyum fosfat, sodyum bikarbonat, karbonhidrat, kafein beta-alanin kesin etkili ve güvenilir gıda takviyeleridir. Bunlara ek dallı zincirli aminoasitler, HMB, gliserol ve antrenman sonrası tüketilen karbohidrat ve proteinler de performans arttırıcı etkisi olan besin destekleri olarak bilinirler.

Besin desteklerini kullanırken bazı göz önünde bulundurmamız gereken durumlar vardır. Bunları kısaca şu şekilde özetleyebiliriz.

  • Ulusal ve uluslararası kontrol mekanizmalarından onay almış olmalıdır.
  • Yeterli ve dengeli beslenmeye öncelik verilmelidir.
  • Günlük beslenme durumu göz önünde bulundurulmalıdır.
  • Eğer bir hastalığınız var ise ya da ilaç kullanıyorsanız istenmeyen yan etkileri önleyebilmek için besin desteği kullanmaya başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız.
  • Eğer vitamin desteği kullanmaya karar verdiyseniz tek bir vitamin yerine multivitamin desteğini tercih edebilirsiniz.
  • Sağlık için gerekli olan öğelerini, dışarıdan alınan hiçbir besin takviyesiyle doğal gıdalar gibi sağlamayacağınızı unutmamalısınız.
  • Mutlaka önerilen dozlarda kullanılmalı, aşırı dozun zehir etkisi yapabileceğini unutmamalısınız.

Besin desteği kullanımını araştıran çalışmalardan elde edilen sonuçlara göre yaklaşık erkeklerin %51 i, kadınların %29’u besin desteği almaktadır. Her yıl besin desteklerinin kullanım oranı hızla artış göstermekte ayrıca gittikçe kullanım yaşı düşmektedir. Küçük yaşta besin takviyesi alımı önerilmemektedir. Kullanan çocuklar ve aileleri bu konuda bilinçlendirilmeli, her besin desteğinin bireye ve yaş özgün kullanımlarının fraklı olduğu unutulmamalı bu yüzden mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir